Ana içeriğe geç
Kategoriye Dön

Disk Yönetimi: Bölümleme ve Genişletme Rehberi

Linux'ta disk yönetimi: df/du ile kullanım analizi, fdisk/parted ile bölümleme, LVM ile esnek disk yönetimi, bölüm genişletme ve mount işlemleri rehberi.

Okuma süresi: 14 dk Sunucu Yönetimi
diskfdiskpartedlvmbölümlemelinuxdepolamamount
Yazar
REXE Teknoloji Ağ ve Güvenlik Ekibi
Editör
REXE Teknoloji Teknik Yayın Editörü
İlk yayın
Son güncelleme

Disk Yönetimi: Bölümleme ve Genişletme Rehberi

Linux sunucularda disk yönetimi, sistem sağlığı ve performansı için kritik öneme sahiptir. Bu rehberde disk kullanımını izleme, bölümleme araçları, LVM (Logical Volume Manager) temelleri ve disk genişletme işlemlerini ele alacağız.

Disk işlemleri geri alınamaz olabilir. Önemli verileri yedekledikten sonra bu işlemleri gerçekleştirin.

Disk Kullanımını İzleme

df — Dosya Sistemi Kullanımı

hljs bash
# Tüm dosya sistemlerini göster
df -h

# Belirli dizinin dosya sistemini göster
df -h /var

# İnode kullanımını göster
df -i

# Dosya sistemi tipini de göster
df -hT

Örnek çıktı:

Filesystem      Size  Used Avail Use% Mounted on
/dev/sda1        50G   20G   28G  42% /
/dev/sdb1       100G   45G   50G  47% /data
tmpfs           2.0G     0  2.0G   0% /dev/shm

du — Dizin Kullanımı

hljs bash
# Dizin boyutunu göster
du -sh /var/log

# Alt dizinleri de göster
du -h --max-depth=1 /var

# En büyük dizinleri bul
du -h /var | sort -rh | head -20

# Belirli boyutun üzerindeki dosyaları bul
find / -size +100M -type f 2>/dev/null

Disk ve Bölüm Bilgilerini Görüntüleme

hljs bash
# Tüm blok aygıtlarını listele
lsblk

# Detaylı bilgi ile
lsblk -f

# Disk bilgilerini göster
sudo fdisk -l

# Belirli disk için
sudo fdisk -l /dev/sda

# Disk UUID'lerini göster
blkid

fdisk ile Bölümleme

fdisk, MBR (Master Boot Record) disk bölümleme için kullanılan interaktif araçtır.

hljs bash
# fdisk'i başlat
sudo fdisk /dev/sdb

fdisk içinde kullanılan komutlar:

m  — Yardım menüsü
p  — Bölüm tablosunu göster
n  — Yeni bölüm oluştur
d  — Bölüm sil
t  — Bölüm tipini değiştir
w  — Değişiklikleri kaydet ve çık
q  — Kaydetmeden çık

Yeni Bölüm Oluşturma (fdisk)

hljs bash
sudo fdisk /dev/sdb
# n → yeni bölüm
# p → birincil bölüm
# 1 → bölüm numarası
# Enter → varsayılan başlangıç sektörü
# +50G → 50 GB boyut
# w → kaydet

# Bölümü formatla
sudo mkfs.ext4 /dev/sdb1

# Mount noktası oluştur
sudo mkdir /mnt/data

# Mount et
sudo mount /dev/sdb1 /mnt/data

parted ile Bölümleme

parted, hem MBR hem GPT diskler için kullanılabilen güçlü bir araçtır. 2 TB üzeri diskler için GPT gereklidir.

hljs bash
# parted'ı başlat
sudo parted /dev/sdb

# GPT bölüm tablosu oluştur
(parted) mklabel gpt

# Bölüm oluştur
(parted) mkpart primary ext4 0% 100%

# Bölüm tablosunu göster
(parted) print

# Çık
(parted) quit

# Formatla
sudo mkfs.ext4 /dev/sdb1

Tek Satırda parted Kullanımı

hljs bash
# GPT tablosu oluştur ve tüm diski tek bölüm yap
sudo parted -s /dev/sdb mklabel gpt mkpart primary ext4 0% 100%

# Formatla
sudo mkfs.ext4 /dev/sdb1

LVM Temelleri

LVM (Logical Volume Manager), fiziksel diskleri soyutlayarak esnek disk yönetimi sağlar. Bölümleri çalışırken genişletebilir, birden fazla diski birleştirebilirsiniz.

LVM Kavramları

KavramKısaltmaAçıklama
Physical VolumePVFiziksel disk veya bölüm
Volume GroupVGPV'lerin oluşturduğu havuz
Logical VolumeLVVG'den ayrılan mantıksal bölüm

LVM Kurulumu

hljs bash
# LVM araçlarını kur
sudo apt install lvm2 -y

# Fiziksel volume oluştur
sudo pvcreate /dev/sdb

# Volume group oluştur
sudo vgcreate vg_data /dev/sdb

# Logical volume oluştur (50 GB)
sudo lvcreate -L 50G -n lv_data vg_data

# Formatla
sudo mkfs.ext4 /dev/vg_data/lv_data

# Mount et
sudo mkdir /mnt/data
sudo mount /dev/vg_data/lv_data /mnt/data

LVM Bilgilerini Görüntüleme

hljs bash
# Physical volume bilgisi
sudo pvs
sudo pvdisplay

# Volume group bilgisi
sudo vgs
sudo vgdisplay

# Logical volume bilgisi
sudo lvs
sudo lvdisplay

LVM ile Bölüm Genişletme

hljs bash
# Yeni disk ekle ve PV oluştur
sudo pvcreate /dev/sdc

# VG'ye ekle
sudo vgextend vg_data /dev/sdc

# LV'yi genişlet (tüm boş alanı kullan)
sudo lvextend -l +100%FREE /dev/vg_data/lv_data

# Dosya sistemini genişlet (ext4)
sudo resize2fs /dev/vg_data/lv_data

# xfs için
sudo xfs_growfs /mnt/data

Kalıcı Mount Ayarları (/etc/fstab)

Sunucu yeniden başlatıldığında disklerin otomatik mount edilmesi için /etc/fstab dosyasını düzenleyin:

hljs bash
# UUID'yi öğren
blkid /dev/sdb1

# /etc/fstab'a ekle
sudo nano /etc/fstab

# /etc/fstab formatı:
# UUID=xxxx  /mount/point  filesystem  options  dump  pass
UUID=a1b2c3d4-...  /mnt/data  ext4  defaults  0  2
hljs bash
# fstab'ı test et (hata varsa gösterir)
sudo mount -a

# Tüm mount'ları göster
mount | grep /mnt

/etc/fstab'da hata yaparsanız sistem açılmayabilir. Değişiklik öncesi yedek alın: sudo cp /etc/fstab /etc/fstab.bak

Disk Sağlığı Kontrolü

hljs bash
# SMART durumunu kontrol et
sudo apt install smartmontools -y
sudo smartctl -a /dev/sda

# Kısa test çalıştır
sudo smartctl -t short /dev/sda

# Dosya sistemi hatalarını kontrol et (unmounted disk)
sudo fsck -n /dev/sdb1

Sonuç

Disk yönetimi, sunucu bakımının temel bileşenlerinden biridir. df/du ile düzenli kullanım takibi, LVM ile esnek bölüm yönetimi ve SMART araçlarıyla proaktif disk sağlığı izlemesi yaparak sunucunuzun depolama altyapısını sağlıklı tutabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Disk dolduğunda ne yapmalıyım?

Önce 'df -h' ile hangi bölümün dolduğunu, 'du -sh /* 2>/dev/null | sort -rh | head -20' ile hangi dizinlerin en çok yer kapladığını tespit edin. Log dosyaları (/var/log), geçici dosyalar (/tmp) ve eski paket önbellekleri (apt clean) sık suçlulardır. Ardından LVM kullanıyorsanız bölümü genişletebilirsiniz.

LVM mi yoksa standart bölümleme mi kullanmalıyım?

Yeni kurulumlar için LVM önerilir: bölümleri çalışırken genişletebilir, birden fazla diski birleştirebilir ve anlık görüntü (snapshot) alabilirsiniz. Standart bölümleme daha basit ve düşük ek yük sunar; küçük, sabit boyutlu sistemler için yeterlidir.

Sunucu yeniden başlatıldığında disk mount edilmiyor, neden?

Disk /etc/fstab dosyasına eklenmemiş olabilir. 'blkid' ile disk UUID'sini öğrenin ve /etc/fstab'a uygun formatta ekleyin. Değişikliği 'sudo mount -a' ile test edin. UUID yerine /dev/sdX kullanmaktan kaçının; disk sırası değişebilir.

2 TB'dan büyük disk nasıl bölümlenir?

2 TB üzeri diskler için GPT (GUID Partition Table) kullanmanız gerekir. fdisk yerine parted veya gdisk kullanın: 'sudo parted /dev/sdb mklabel gpt'. MBR (fdisk varsayılanı) maksimum 2 TB destekler.

İlgili Makaleler

Ağ TrafiğiGelen— GbpsGiden— Gbps