Disk Yönetimi: Bölümleme ve Genişletme Rehberi

Linux sunucularda disk yönetimi, sistem sağlığı ve performansı için kritik öneme sahiptir. Bu rehberde disk kullanımını izleme, bölümleme araçları, LVM (Logical Volume Manager) temelleri ve disk genişletme işlemlerini ele alacağız.

Disk işlemleri geri alınamaz olabilir. Önemli verileri yedekledikten sonra bu işlemleri gerçekleştirin.

Disk Kullanımını İzleme

df — Dosya Sistemi Kullanımı

hljs bash

# Tüm dosya sistemlerini göster
df -h

# Belirli dizinin dosya sistemini göster
df -h /var

# İnode kullanımını göster
df -i

# Dosya sistemi tipini de göster
df -hT

Örnek çıktı:

Filesystem      Size  Used Avail Use% Mounted on
/dev/sda1        50G   20G   28G  42% /
/dev/sdb1       100G   45G   50G  47% /data
tmpfs           2.0G     0  2.0G   0% /dev/shm

du — Dizin Kullanımı

hljs bash

# Dizin boyutunu göster
du -sh /var/log

# Alt dizinleri de göster
du -h --max-depth=1 /var

# En büyük dizinleri bul
du -h /var | sort -rh | head -20

# Belirli boyutun üzerindeki dosyaları bul
find / -size +100M -type f 2>/dev/null

Disk ve Bölüm Bilgilerini Görüntüleme

hljs bash

# Tüm blok aygıtlarını listele
lsblk

# Detaylı bilgi ile
lsblk -f

# Disk bilgilerini göster
sudo fdisk -l

# Belirli disk için
sudo fdisk -l /dev/sda

# Disk UUID'lerini göster
blkid

fdisk ile Bölümleme

fdisk, MBR (Master Boot Record) disk bölümleme için kullanılan interaktif araçtır.

hljs bash

# fdisk'i başlat
sudo fdisk /dev/sdb

fdisk içinde kullanılan komutlar:

m  — Yardım menüsü
p  — Bölüm tablosunu göster
n  — Yeni bölüm oluştur
d  — Bölüm sil
t  — Bölüm tipini değiştir
w  — Değişiklikleri kaydet ve çık
q  — Kaydetmeden çık

Yeni Bölüm Oluşturma (fdisk)

hljs bash

sudo fdisk /dev/sdb
# n → yeni bölüm
# p → birincil bölüm
# 1 → bölüm numarası
# Enter → varsayılan başlangıç sektörü
# +50G → 50 GB boyut
# w → kaydet

# Bölümü formatla
sudo mkfs.ext4 /dev/sdb1

# Mount noktası oluştur
sudo mkdir /mnt/data

# Mount et
sudo mount /dev/sdb1 /mnt/data

parted ile Bölümleme

parted, hem MBR hem GPT diskler için kullanılabilen güçlü bir araçtır. 2 TB üzeri diskler için GPT gereklidir.

hljs bash

# parted'ı başlat
sudo parted /dev/sdb

# GPT bölüm tablosu oluştur
(parted) mklabel gpt

# Bölüm oluştur
(parted) mkpart primary ext4 0% 100%

# Bölüm tablosunu göster
(parted) print

# Çık
(parted) quit

# Formatla
sudo mkfs.ext4 /dev/sdb1

Tek Satırda parted Kullanımı

hljs bash

# GPT tablosu oluştur ve tüm diski tek bölüm yap
sudo parted -s /dev/sdb mklabel gpt mkpart primary ext4 0% 100%

# Formatla
sudo mkfs.ext4 /dev/sdb1

LVM Temelleri

LVM (Logical Volume Manager), fiziksel diskleri soyutlayarak esnek disk yönetimi sağlar. Bölümleri çalışırken genişletebilir, birden fazla diski birleştirebilirsiniz.

LVM Kavramları

Kavram	Kısaltma	Açıklama
Physical Volume	PV	Fiziksel disk veya bölüm
Volume Group	VG	PV'lerin oluşturduğu havuz
Logical Volume	LV	VG'den ayrılan mantıksal bölüm

LVM Kurulumu

hljs bash

# LVM araçlarını kur
sudo apt install lvm2 -y

# Fiziksel volume oluştur
sudo pvcreate /dev/sdb

# Volume group oluştur
sudo vgcreate vg_data /dev/sdb

# Logical volume oluştur (50 GB)
sudo lvcreate -L 50G -n lv_data vg_data

# Formatla
sudo mkfs.ext4 /dev/vg_data/lv_data

# Mount et
sudo mkdir /mnt/data
sudo mount /dev/vg_data/lv_data /mnt/data

LVM Bilgilerini Görüntüleme

hljs bash

# Physical volume bilgisi
sudo pvs
sudo pvdisplay

# Volume group bilgisi
sudo vgs
sudo vgdisplay

# Logical volume bilgisi
sudo lvs
sudo lvdisplay

LVM ile Bölüm Genişletme

hljs bash

# Yeni disk ekle ve PV oluştur
sudo pvcreate /dev/sdc

# VG'ye ekle
sudo vgextend vg_data /dev/sdc

# LV'yi genişlet (tüm boş alanı kullan)
sudo lvextend -l +100%FREE /dev/vg_data/lv_data

# Dosya sistemini genişlet (ext4)
sudo resize2fs /dev/vg_data/lv_data

# xfs için
sudo xfs_growfs /mnt/data

Kalıcı Mount Ayarları (/etc/fstab)

Sunucu yeniden başlatıldığında disklerin otomatik mount edilmesi için /etc/fstab dosyasını düzenleyin:

hljs bash

# UUID'yi öğren
blkid /dev/sdb1

# /etc/fstab'a ekle
sudo nano /etc/fstab

# /etc/fstab formatı:
# UUID=xxxx  /mount/point  filesystem  options  dump  pass
UUID=a1b2c3d4-...  /mnt/data  ext4  defaults  0  2

hljs bash

# fstab'ı test et (hata varsa gösterir)
sudo mount -a

# Tüm mount'ları göster
mount | grep /mnt

/etc/fstab'da hata yaparsanız sistem açılmayabilir. Değişiklik öncesi yedek alın: sudo cp /etc/fstab /etc/fstab.bak

Disk Sağlığı Kontrolü

hljs bash

# SMART durumunu kontrol et
sudo apt install smartmontools -y
sudo smartctl -a /dev/sda

# Kısa test çalıştır
sudo smartctl -t short /dev/sda

# Dosya sistemi hatalarını kontrol et (unmounted disk)
sudo fsck -n /dev/sdb1

Sonuç

Disk yönetimi, sunucu bakımının temel bileşenlerinden biridir. df/du ile düzenli kullanım takibi, LVM ile esnek bölüm yönetimi ve SMART araçlarıyla proaktif disk sağlığı izlemesi yaparak sunucunuzun depolama altyapısını sağlıklı tutabilirsiniz.

Disk Yönetimi: Bölümleme ve Genişletme Rehberi

İçindekiler