Linux VDS Sunucu Kaynaklarını İzleme: CPU, RAM ve Disk

Giriş

Sunucu kaynaklarını düzenli olarak izlemek, performans sorunlarını erken tespit etmek ve kapasite planlaması yapmak için kritik öneme sahiptir. Bu rehberde Linux VDS sunucunuzda CPU, RAM, disk ve ağ kullanımını izlemek için kullanabileceğiniz temel komutları ve araçları öğreneceksiniz.

CPU Kullanımını İzleme

top Komutu

En temel sistem izleme aracıdır:

top

Önemli alanlar:

• %us: Kullanıcı işlemleri CPU kullanımı
• %sy: Sistem işlemleri CPU kullanımı
• %id: Boşta CPU yüzdesi
• load average: 1, 5 ve 15 dakikalık ortalama yük

htop Komutu

top'un daha kullanıcı dostu versiyonudur:

# Kurulum
sudo apt install htop -y  # Ubuntu/Debian
sudo dnf install htop -y  # Rocky/AlmaLinux

# Çalıştırma
htop

htop avantajları:

• Renkli ve görsel arayüz
• Fare desteği
• İşlem ağacı görünümü
• Kolay filtreleme ve sıralama

mpstat Komutu

Çekirdek bazında detaylı CPU istatistikleri:

sudo apt install sysstat -y
mpstat -P ALL 1 5

RAM Kullanımını İzleme

free Komutu

Bellek kullanımını görüntülemenin en hızlı yolu:

free -h

Örnek çıktı:

              total        used        free      shared  buff/cache   available
Mem:          7.8Gi       2.1Gi       3.2Gi       156Mi       2.5Gi       5.3Gi
Swap:         2.0Gi          0B       2.0Gi

vmstat Komutu

Bellek, swap ve CPU istatistiklerini birlikte gösterir:

vmstat 1 10

Önemli sütunlar:

• si/so: Swap in/out (yüksekse RAM yetersiz)
• free: Boş bellek
• cache: Önbellek

Disk Kullanımını İzleme

df Komutu

Disk bölümlerinin doluluk oranını gösterir:

df -h

du Komutu

Dizin bazında disk kullanımını analiz eder:

# En çok yer kaplayan 10 dizin
du -sh /* 2>/dev/null | sort -rh | head -10

# Belirli bir dizinin detayı
du -sh /var/log/*

iostat Komutu

Disk I/O performansını izler:

sudo apt install sysstat -y
iostat -x 1 5

Önemli metrikler:

• %util: Disk meşguliyet oranı (>80% sorunlu)
• await: Ortalama I/O bekleme süresi (ms)
• r/s, w/s: Saniyedeki okuma/yazma işlemleri

Ağ Kullanımını İzleme

iftop Komutu

Anlık ağ trafiğini bağlantı bazında gösterir:

sudo apt install iftop -y
sudo iftop -i eth0

nload Komutu

Gelen ve giden trafik grafiğini gösterir:

sudo apt install nload -y
nload eth0

ss Komutu

Aktif ağ bağlantılarını listeler:

# Tüm dinleyen portlar
ss -tlnp

# Tüm aktif bağlantılar
ss -tnp

Kapsamlı İzleme: Tek Komutla Özet

Hızlı bir sistem durumu özeti için:

echo '=== CPU ===' && uptime && echo '\n=== RAM ===' && free -h && echo '\n=== DISK ===' && df -h / && echo '\n=== TOP 5 PROCESS ===' && ps aux --sort=-%mem | head -6

Otomatik İzleme ve Uyarı

Basit Disk Uyarı Scripti

#!/bin/bash
USAGE=$(df / | tail -1 | awk '{print $5}' | sed 's/%//')
if [ $USAGE -gt 85 ]; then
  echo "UYARI: Disk kullanımı %$USAGE" | mail -s "Disk Uyarısı" admin@sirket.com
fi

Crontab'a ekleyin:

crontab -e
# Her saat kontrol
0 * * * * /root/disk-check.sh

Swap Kullanımı

Swap kullanımı yüksekse RAM yetersiz demektir:

# Swap kullanımını kontrol
swapon --show
free -h

# Hangi işlemler swap kullanıyor
for f in /proc/*/status; do awk '/VmSwap/{if($2>0)print FILENAME,$0}' $f 2>/dev/null; done | sort -k3 -rn | head -10

Sonuç

Düzenli kaynak izleme, sunucu sağlığını korumak ve sorunları erken tespit etmek için vazgeçilmezdir. htop, df -h ve free -h komutlarını günlük rutininize ekleyin. Kaynak kullanımı sürekli yüksekse, REXE panelinden plan yükseltmesi yapabilirsiniz.